Çështja fetare dhe ndikimi i saj në Rilindjen Kombëtare Shqiptare
Nga MekuliPress
Si pasojë e pushtimit katërqindvjeçar osman, shqiptarët hynë në epokën moderne të ndarë në tri besime fetare: mysliman, ortodoks dhe katolik. Përveç feve të krishtera, të cilat ishin të pranishme më herët, pushtimi solli edhe përhapjen e islamit, i cili u bë feja e shumicës së popullsisë shqiptare. Kjo ndarje fetare nuk ishte thjesht çështje shpirtërore, ajo kishte ndikime të thella politike, kulturore dhe kombëtare.
Nëse besoni te gazetaria e pavarur, na mbështetni sot me një "kafe" simbolike. Çdo kontribut na ndihmon ta mbajmë Mekuli Press të lirë, të pavarur dhe pa asnjë ndikim.
☕ Kliko dhe mbështete MekuliPress. Ruaje të vërtetën shqiptare.Fetë si mjet përçarjeje
Në shekullin XIX, shqiptarët trashëguan edhe barrën e rëndë të politikës teokratike osmane. Sulltanët e Stambollit e barazonin fenë me kombin: myslimani konsiderohej “turk”, ortodoksi “grek” dhe katoliku “latin”. Kështu, populli shqiptar shihej si i përbërë nga tre “kombësi” të ndryshme, pavarësisht që fliste të njëjtën gjuhë dhe kishte një identitet të përbashkët etnik.
Kjo politikë përçarëse u mbështet edhe nga Patrikana greke e Stambollit, Papati në Vatikan dhe shtetet fqinje, që e shfrytëzonin fenë për qëllime politike kundër shqiptarëve. Jetën shpirtërore të shqiptarëve e sundonin tre institucione fetare, tri shkolla e tri kultura të huaja; secila me lidhje të drejtpërdrejta me qendra të jashtme: Halifatin osman, Patrikanën fanariote dhe Papatin roman. Asnjë prej tyre nuk mbështeste idenë e një shteti kombëtar shqiptar.
Shqiptarët, ndryshe nga fqinjët
Megjithatë, ndryshe nga disa popuj të tjerë të Ballkanit, shqiptarët nuk u ndanë në aq kombësi sa edhe fe kishin. Feja nuk e zëvendësoi kurrë ndjenjën e kombit. Udhëtarë dhe studiues të huaj të shekullit XIX kanë vënë në dukje se, edhe pse ekzistonte një hendek fetar mes myslimanëve, ortodoksëve dhe katolikëve, në Shqipëri mbizotëronte një ndjenjë e fortë e përkatësisë kombëtare.
Midis shqiptarëve të feve të ndryshme ruheshin lidhje shoqërore, ekonomike dhe familjare. Kjo shpjegon edhe përhapjen e laramanëve (të krishterëve të fshehtë), zhvillimin e bektashizmit me natyrën e tij tolerante dhe faktin se shqiptarët nuk njohën kurrë luftëra apo konflikte të brendshme fetare.
Feja si pengesë në luftën për pavarësi
Megjithëse populli shqiptar ruajti ndjenjën kombëtare, ndarja fetare dhe varësia nga qendrat fetare të huaja e vështirësoi bashkimin kombëtar. Porta e Lartë, Patrikana greke dhe fuqitë e tjera të huaja e përdorën fenë për të dobësuar lëvizjen kombëtare shqiptare. Kjo ndarje u bë një nga faktorët që ngadalësuan procesin e emancipimit politik dhe zgjimit kombëtar.
Ndryshe nga fqinjët ballkanikë, të cilët kishin një fe të përbashkët që i bashkonte në luftë kundër osmanëve, shqiptarët nuk mund të mbështeteshin në këtë faktor. Meqë shumica e tyre ishin myslimanë, pra kishin të njëjtën fe me sundimtarët osmanë, feja nuk mund të përdorej si forcë mobilizuese politike.
Kombi përmbi fenë
Në këto rrethana, bashkimi i shqiptarëve në luftën për çlirim duhej të arrihej jashtë dhe mbi fenë, mbi një bazë të re; Kombin shqiptar. Rilindësit shqiptarë zhvilluan një betejë të gjatë për ta ndarë fenë nga kombësia dhe për të shkatërruar politikën përçarëse të sundimtarëve osmanë dhe Patrikanës së Stambollit.
Ata i kundërvunë ideologjisë së panislamizmit, panortodoksizmit dhe ndikimeve të tjera të huaja një filozofi iluministe dhe kombëtare: “Feja e shqiptarit është shqiptaria.” Ky nuk ishte një qëndrim antifetar, por një parim politik që kërkonte të bashkonte shqiptarët pavarësisht fesë së tyre.
Rilindja Kombëtare, bashkim në emër të kombit
Falë punës së rilindësve, koncepti i kombit shqiptar si një i vetëm, përtej dallimeve fetare, u përhap gjerësisht. Ai u bë një forcë shpirtërore dhe politike, që frymëzoi luftën për Pavarësi. Shqipëria e cunguar u ngrit mbi një ide moderne: kombi nuk përcaktohet nga feja, por nga gjuha, kultura dhe historia e përbashkët.
Ky zhvillim i veçantë e bën lëvizjen kombëtare shqiptare unike në Ballkan: ajo nuk u mbështet në fe, por e kapërceu fenë, duke krijuar një bazë të re bashkimi kombëtar.
“Feja e shqiptarit është shqiptaria”; ky mbeti jo vetëm një slogan i Rilindjes, por edhe një gur themeli i gjysmështetit shqiptar./MekuliPress/