Më 13 shtator 1907 lindi në Pogradec Dhimitër Pasko, i njohur në botën letrare si Mitrush Kuteli, një ndër prozatorët më të dashur e themeluesit e prozës moderne shqipe, ekspert ekonomie, përkthyes dhe kritik letrar i njohur.

Shkollën fillore e kreu në Pogradec më 1919 dhe më pas studimet i vijoi në Selanik. Organizoi shoqërinë e nxënësve shqiptarë të Selanikut të quajtur “Kostandin Kristoforidhi”. Më 1928 në Bukuresht vijoi studimet në Akademinë e Shkencave të Larta Ekonomike, duke punuar edhe si llogaritar. Ndoqi kurse letërsie, kritike, folklori në fakultetet e tjera dhe dinte greqisht, latinisht, frëngjisht, rumanisht e italisht. Më 1928-1933 drejtoi gazetën “Shqipëria e Re” që botohej në Konstancë, ku çeli rubrikën “Shënime Letrare”. Më 1931 u diplomua dhe më 1934 mori doktoratën në shkencat bankare e monetare me vlerësimin “Diplomam Magnam cum Laudæ”. Më 1931-1934 qe kryetar i Shoqërisë së Studentëve Shqiptarë të Rumanisë.
Në vitet 1934-1942 qe nëpunës i lartë në Ministrinë e Financave të Rumanisë, më tej u bë drejtor i Bankës Kombëtare të Bukureshtit dhe i Bankës së Çërnëucit.
Kuteli vazhdoi të përkrahë ekonominë vendase, derisa e mobilizuan në janar të 1942, drejt Stalingradit. Ndërkohë mblodhi këngë popullore moldave, mbante shënime, njihej me njerëz të thjeshtë, me letërsinë ukrainase, thellonte njohuritë e gjuhës ruse.

Lexo po ashtu:  Pesë vjet pa feniksin Adem Demaçi

Më 15 shkurt 1944, së bashku me Vedat Kokonën, Nexhat Hakiun dhe Sterjo Spassen themeloi organin e përmuajshëm “Revista letrare”.

Qe ndër anëtarët themelues të Lidhjes së Shkrimtarëve, anëtar i këshillit të parë të saj dhe i komitetit drejtues të revistës “Bota e Re”. Njëherësh në ekonomi, pas themelimit të bankës, emërohet anëtar i këshillit të parë dhe drejtor i drejtorisë qendrore. Ideoi e zbatoi disa nga operacionet më të rëndësishme financiare të pasluftës, si vulosja e monedhës, emetimi i çeqeve monedhë për plotësimin e nevojave të para financiare etj.
Në shtëpinë botuese “Naim Frashëri” punoi përkthyes deri më 1967, ku nga fundi i jetës, me shkëputje, iu rikthye për njëfarë kohe e drejta e botimit e iu ridha anëtarësia në Lidhjen e Shkrimtarëve me përkrahjen e Drago Siliqit.
Kuteli së bashku me Koliqin mbahen si bashkëthemeluesit e prozës moderne shqiptare dhe ndër nismëtarët e kritikës letrare me rubrikën sistematike “Shënime letrare”. Tekstet më themelore në prozë, poezi e kritikë i bëri para se të binte në burg më 1927-1947. Veprimtaria letrare e pasburgut përmblidhet në lëminë e përkthimit letrar.
Më 1919 botoi vjershat e para “Mëmës Shqipëri” e “Skënderbeu”, në kalendarin “Pogradeci”. Më 1924 botoni te “Shqipëria e Re” e “Kosova” që dilnin në Kostancë të Rumanisë. Më 1938 botoi librin “Netë shqiptare”, cilësuar si tregime lirike nga Arshi Pipa.

Lexo po ashtu:  1921 / Rezoluta e Komitetit Qendror të Lidhjes për të Drejtat e Njeriut drejtuar Lidhjes së Kombeve që të merrte përgjegjësitë e saj për të mbojtur Shqipërinë. Falenderimi i Mit’hat Frashërit !

La një vëllim me afro 200 këngë popullore moldavishte për botim në Bukuresht më 1942, me titullin “Cantece Din Moldova Mica”. Në Shqipëri, më 1943 botoi “Ago Jakupi e të tjera rrëfime” e librin me poema “Sulm e lotë”. Më 1944 botoi vëllimin me tregime “Kapllan Aga i Shaban Shpatës”, pamfletet satirike-politike “Havadan në havadan” dhe përmbledhjen me këngët e Pogradecit “Këngë e Brithma nga Qyteti i Djegur”.
Për t’iu kthyer e drejta e botimit iu përkushtua letërsisë për fëmijë me “Pylli i Gështenjave” (1958), “Xinxifillua” (1962) dhe “Tregime të moçme shqiptare” (1965) etj.
Ka lënë dy tekste autobiografike: “Kujtesa” dhe “Testamenti”.

Ndër kritikët më të rëndësishëm të viteve ’40, Kuteli është autori i parë shqiptar që botoi vëllime me kritikë letrare, përkatësisht “Lasgush Poradeci” (1937) e “Shënime letrare” (1944); ku radhit trajtat e ndryshme të lëvrimit të kritikës. Shkroi për Çajupin, Asdrenin, Shirokën, Asllanin e Migjenin. Kritika e tij për letërsinë e huaj nis me përkthimin e interpretimin e poetit të njohur rumun Mihai Eminescu. Risi në vëllimin “Shënime letrare” përbën kronika analitike “Viti letrar 1943”, ku analizohen të gjitha shfaqjet letrare në Shqipëri brenda një viti. Është i pari që u prezantoi shqiptarëve poetin ukrainas Taras Shevchenko.
La një sërë shkrimesh kushtuar ekonomisë, monedhës, çështjes agrare dhe problemeve ekonomike shqiptare. Disa leksione të tij mbi ekonominë u botuan në vëllimin “Ditari i ekonomistit”.

Lexo po ashtu:  Krimet e tmershme të Serbisë: Rrëfimet e tre meshkujve në Kosovë që u dhunuan seksualisht gjatë luftës

Përkthimin e nisi me Emineskun që në Rumani. Ka përkthyer nga rumanishtja, nga rusishtja (Turgenjev, Gogol, Shçedrin etj.), vëllime të përrallave turke, kineze, persiane, mongole, arabe e polake. Mblodhi e përktheu këngët popullore të popujve të ndryshëm, poetët Elyar dhe Neruda.

Lini një Përgjigje

Adresa juaj email s’do të bëhet publike. Fushat e domosdoshme janë shënuar me një *