Sot, më 23 tetor, mbushen 154 vjet nga lindja e Atë Gjergj Fishtës (1871–1940), një prej figurave më të ndritura të letërsisë, kulturës dhe mendimit kombëtar shqiptar. I lindur në fshatin Fishtë të Zadrimës, ai u rrit me dashurinë për Atdheun dhe besimin në fuqinë e fjalës. Qysh herët, u dallua si prift françeskan me shpirt atdhetar, poet me penë të artë, orator i përkryer dhe intelektual që ndikoi thellë në formimin e vetëdijes kombëtare shqiptare.
Fishta hyri përgjithmonë në historinë e letrave shqipe me kryeveprën e tij monumentale “Lahuta e Malcís”, një epope kombëtare që përmbledh në vargje të fuqishme shpirtin, krenarinë dhe heroizmin shqiptar. Me gjuhë të gjallë, ritëm epik dhe mjeshtëri artistike, Fishta i dha zë zakoneve, burrnisë, trimërisë dhe dashurisë për lirinë. “Lahuta e Malcís” është më shumë se një poemë, është bibla poetike e kombit shqiptar, një testament shpirtëror që pasqyron identitetin tonë në shekuj.
Përveçse poet i madh, Fishta ishte një arsimtar, përkthyes, dramaturg, kritik dhe publicist i shquar. Si një nga figurat qendrore të Kongresit të Manastirit (1908), ai luajti rol vendimtar në unifikimin e alfabetit të gjuhës shqipe – një hap historik për kulturën kombëtare. Ai themeloi dhe drejtoi revistën “Hylli i Dritës”, e cila u bë tribunë e mendimit shqiptar dhe platformë e përhapjes së ideve të përparimit. Në politikë, shërbeu si deputet dhe përfaqësues i Shqipërisë në Konferencën e Paqes në Paris (1919), duke mbrojtur me dinjitet të drejtat kombëtare të shqiptarëve.
Pas Luftës së Dytë Botërore, emri i tij u përfshi padrejtësisht në listën e ndaluar nga regjimi komunist. Librat e tij u dogjën, bustet u shembën dhe për dekada u tentua të shuhet kujtimi i tij. Por si çdo zë i madh i së vërtetës, Fishta nuk u harrua kurrë. Pas viteve ’90, figura e tij u rikthye me nderimin që meriton; si Poeti Kombëtar i Shqiptarëve, Homeri i Shqiptarisë dhe themelues i stilit epik modern në gjuhën shqipe.
Sot, veprat e tij lexohen sërish në shkolla e universitete; vargjet e tij frymëzojnë brezat e rinj, ndërsa figura e tij qëndron si simbol i gjuhës, shpirtit dhe qëndresës shqiptare. Fishta mbetet një urë midis traditës dhe modernitetit, midis fjalës së shenjtë dhe penës së lirë.
“Atë Gjergj Fishta nuk shkroi thjesht poezi, ai krijoi një komb që fliste me dinjitet përmes vargut.”