NJË PROJEKT KOMBËTAR: Pse diaspora shqiptare duhet të financojë zbulimin e Dardanisë antike?
Nëse besoni te gazetaria e pavarur, na mbështetni sot me një "kafe" simbolike. Çdo kontribut na ndihmon ta mbajmë Mekuli Press të lirë, të pavarur dhe pa asnjë ndikim.
☕ Kliko dhe mbështete MekuliPress. Ruaje të vërtetën shqiptare.Nga: Qazim Zeqaj, New York. NY
Nën dheun e Kosovës fshihet një qytetërim i tërë që pret të flasë. Zbulimet e fundit në Ulpianë — ku mbishkrimi monumental i perandorit Justinian konfirmoi ekzistencën e Justiniana Secunda — janë vetëm maja e ajsbergut. Arkeologët vlerësojnë se mbi 95% e hapësirës antike të Ulpianës, bashkë me dhjetëra kalaja, tuma ilire e miniera të lashta dardaniane, mbeten ende të mbuluara nga balta e harresës.
Përballë propagandës fqinje që për dekada ka tentuar t’i paraqesë shqiptarët si “ardhacakë” në trojet e veta, arkeologjia nuk është egyszerűisht shkencë. Ajo është dokumenti më i fuqishëm i autoktonisë sonë kombëtare. Çdo tullë, mozaik e mbishkrim i periudhës iliro-dardane është një goditje shkencore ndaj gënjeshtrave historike.
Por këtu lind pyetja e madhe: Pse pretendojmë të mbrojmë historinë kur nuk investojmë në të?
Buxhetet shtetërore për kulturën e trashëgiminë janë shpesh të kufizuara dhe të ngarkuara nga burokracia. Ndërkohë, ne kemi një forcë të jashtëzakonshme financiare e patriotike që qëndron e paorganizuar: Diasporën.
Fuqia e papërdorur e diasporës: Modeli $100
Mijëra shqiptarë jetojnë e punojnë në SHBA, Evropë e më gjerë. Vetëm në Amerikë, komuniteti shqiptar numëron qindra mijëra vetë. Çfarë do të ndodhte nëse do të krijonim një fondacion profesional, të pavarur dhe plotësisht transparent — “Dardania Heritage Fund” — i regjistruar si organizatë jo-fitimprurëse (statusi 501(c)(3) në SHBA)?
Një donacion prej $100 në vit për një familje në SHBA është më i vogël se kostoja e dy rezervuarëve me karburant. Për më tepër, sipas ligjeve amerikane, ky donacion ulet automatikisht nga taksat vjetore (tax-deductible).
Nëse vetëm 50,000 shqiptaro-amerikanë do të anëtarësoheshin në këtë platformë:
Fondi do të gjeneronte 5 milionë dollarë çdo vit.
Ky buxhet do të dyfishonte apo triplonte kapacitetin e gërmimeve arkeologjike në Kosovë.
Do të bliheshin teknologjitë më moderne ushtarake e gjeofizike (skanerë LIDAR, georadarë nën-tokësorë e datime me radiokarbon) për të hartografuar qytetet tona antike pa pritur ndihma të huaja.
Transparenca dhe Dinjiteti
Kjo nismë nuk do të kishte lidhje me politikat e ditës. Me një bord shkencor të përbërë nga arkeologët më të mirë shqiptarë e ndërkombëtarë, dhe një sistem digjital ku çdo donator sheh në kohë reale se ku po gërmohet dhe çfarë po zbulohet, ky fond do të kthehej në një projekt model besimi.
Historia nuk mbrohet vetëm me fjalë në rrjete sociale apo me nostalgji. Ajo mbrohet me vepra, me shkencë dhe me investim të organizuar.
Pikërisht sepse historia jonë u tentua të fshihej mbi tokë, ne e kemi për detyrë kombëtare ta nxjerrim atë nga nën toka. Dhe këtë mund ta bëjmë vetë — pa i shtrirë dorën kërkujt.