Burimi: Dagsavisen (Norvegji), Autor: Kenneth Lia Solberg – publikuar më 4 shtator 2025
/MekuliPress/
Sipas Staffan Lindberg, profesor i shkencave politike në Universitetin e Göteborg-ut dhe drejtues i projektit më të madh shkencor në botë mbi demokracinë – V-Dem (Varieties of Democracy) – Shtetet e Bashkuara të Amerikës nuk janë më një demokraci.
Ai thotë se nën presidencën e dytë të Donald Trump, SHBA është shndërruar në një “autokraci elektorale”, ku ekzistojnë zgjedhje, por ku liritë dhe institucionet demokratike janë shuar. Lindberg shton se ky transformim ka ndodhur më shpejt se në Turqi me Erdogan, në Hungari me Orban apo në Rusi me Putin.
Pse ndodhi kaq shpejt?
- Trump kishte katër vjet për t’u përgatitur pas mandatit të parë.
- Gjatë presidencës së tij të parë, ai ishte i papërgatitur dhe shpesh i penguar nga republikanë të linjës së vjetër.
- Sot, Partia Republikane është shndërruar në një sekt MAGA, ku mbizotëron besnikëria absolute ndaj Trump. Sipas Lindberg, partia tradicionale republikane nuk ekziston më.
- Trump ka marrë kontrollin mbi ekzekutivin, legjislativin dhe ka ndikuar rëndë mbi pavarësinë e gjyqësorit.
- Kongresi nuk luan më rolin e tij normal: shumë vendime kalojnë vetëm me urdhra presidencialë, madje Trump i ka marrë edhe fuqinë mbi buxhetin.
Projekti 2025
Një element kyç është Project 2025, i hartuar nga organizata konservatore Heritage Foundation, një plan i hollësishëm për transformimin e shtetit. Një nga arkitektët e tij, Russel Vought, tani drejton Office of Management and Budget (OMB), zyrën më të fuqishme administrative të qeverisë.
Kjo ka bërë të mundur që Trump dhe ekipi i tij, i udhëhequr nga Stephen Miller, të shndërrojnë qeverisjen amerikane në mënyrë sistematike dhe të përshpejtuar.
Çfarë ndodh me opozitën?
- Demokratët janë të përçarë:
- një krah beson se duhet lënë Trump të “rrëzohet vetë” nga dështimet e tij,
- krahu tjetër – i udhëhequr nga Bernie Sanders, Alexandria Ocasio-Cortez dhe Gavin Newsom – kërkon mobilizim aktiv, protesta dhe rezistencë në çdo nivel.
- Sipas kërkimeve të V-Dem, mobilizimi i gjerë shoqëror dhe protestat janë mënyra më e efektshme për të penguar autokratizimin.
Pasojat për botën
- Humbja e demokracisë në SHBA është “katastrofale për botën”, thotë Lindberg.
- Shumë vende me liderë autoritarë tani nuk kanë më frikë nga sanksionet amerikane. Përkundrazi, mund të marrin mbështetje nga Trump.
- Demokracitë liberale në botë janë në rënie: sipas raportit të V-Dem, në vitin 2024 ekzistonin vetëm 29 demokraci liberale, numri më i ulët ndonjëherë.
- Trump ka ndërprerë edhe fondet për organizatat demokratike dhe të drejtave të njeriut në botë, duke lënë shumë aktivistë pa mbështetje.
Rreziku për vitin 2028
- Lindberg paralajmëron se nëse kjo rrugë vazhdon, deri në vitin 2028 SHBA do të ngjajë me diktaturën e Putinit.
- Edhe nëse mbahen zgjedhje, ato do të jenë po aq të kota sa zgjedhjet në Rusi.
- Ai nuk beson se Trump do ta dorëzojë lehtë pushtetin, pasi qeverisja e tij është thellësisht e korruptuar dhe ai rrezikon ndjekje penale nëse largohet.
Demokracia në rënie globale
- Demokracia në botë ka qenë në rënie për 25 vjet, veçanërisht pas përhapjes së rrjeteve sociale, të cilat janë kthyer në instrumente për përhapjen e dezinformimit dhe propagandës autoritare.
- Lindberg thekson se fake news përhapen 10 herë më shpejt se e vërteta, duke shkatërruar bazat e lirisë së shprehjes.
- Vendet si Rusia, Kina, Arabia Saudite dhe Irani i përdorin këto mjete strategjikisht për të dobësuar demokracitë.
Dhe krejt në fund:
Sipas Staffan Lindberg dhe raportit të V-Dem:
- Demokracia amerikane ka marrë fund në vitin 2025.
- Për herë të parë që nga vitet 1960, SHBA është më pak demokratike se kurrë.
- 350 milionë qytetarë amerikanë jetojnë tani në një autokraci elektorale.
- Nëse trendet vazhdojnë, SHBA do të jetë një diktaturë e plotë deri në vitin 2028.