Si u shndërrua nafta në pasurinë e norvegjezëve: Fondi i naftës sot me rekord prej 2.07 trilionë eurosh
Nëse besoni te gazetaria e pavarur, na mbështetni sot me një "kafe" simbolike. Çdo kontribut na ndihmon ta mbajmë Mekuli Press të lirë, të pavarur dhe pa asnjë ndikim.
☕ Kliko dhe mbështete MekuliPress. Ruaje të vërtetën shqiptare.Në vetëm gjashtë muajt e parë të vitit 2026, Fondi Sovran i Norvegjisë realizoi 1.753 miliardë korona fitim. Po si ia doli një shtet verior ta kthejë naftën e konsumueshme në një garanci të përhershme financiare për fëmijët e fëmijëve të tij?
OSLO — Fondi i naftës po vazhdon të shkruajë historinë e financave botërore duke thyer çdo rekord të mëparshëm. Sipas të dhënave zyrtare për gjashtëmujorin e parë të vitit 2026, Fondi Sovran i Pensioneve të Norvegjisë ka realizuar një fitim prej 1.753 miliardë koronash norvegjeze (NOK), me një kthim mbresëlënës nga investimet prej 9,4 për qind.
Në fund të muajit qershor, pasuria totale e fondit arriti shifrën marramendëse prej 22.683 miliardë koronash — e barabartë me rreth 2.070 miliardë euro. Sidoqoftë, ky monument financiar nuk u ndërtua brenda natës, por është rezultat i një vizioni afatgjatë shtetëror që sfidon logjikën e shpenzimeve populiste ditore.
Nga platformat e vitit 1969 te vizioni i vitit 1990
Saga norvegjeze e mirëqenies nisi në vitin 1969, kur në ujerat e Fushës Ekofisk në Detin e Veriut u zbulua naftë në sasi të mëdha tregtare. Ndryshe nga shumë vende të tjera që u prekën nga e ashtuquajtura “mallkimi i burimeve”, udhëheqësit e Norvegjisë treguan një maturi historike. Për të mbrojtur ekonominë e brendshme nga luhatjet drastike të çmimit të naftës dhe për të parandaluar mbinxehjen ose inflacionin, shteti vendosi me ligj në vitin 1990 krijimin e Fondit të Naftës.
Derdhja e parë monetare në këtë fond u realizua në vitin 1996. Që nga ai çast, filozofia mbeti e palëkundur: pasuria e naftës u përket të gjithë brezave, e jo vetëm brezit që ndodhej në pushtet por i popullit norvegjez.
Pesë shtyllat e “sekretit norvegjez”
- Pasuri e shtetit, jo e qeverive politike: Fondi nuk konsiderohet si një “arkë e hapur” që politikanët mund ta përdorin për fushata apo premtime me afat të shkurtër. Përdorimi i tij rregullohet me ligje strikte të miratuara nga Stortinget (Parlamenti).
- Mburojë kundër luhatjeve të çmimeve të naftës: Kur çmimi i naftës bie në tregjet ndërkombëtare, ekonomia norvegjeze nuk dridhet. Fondi shërben si jastëk gjigant sigurie që zbut çdo goditje makroekonomike.
- Financim i kontrolluar i shtetit social: Të ardhurat nga investimet e fondit ndihmojnë në financimin e buxhetit të shtetit, shërbimeve publike me standarde të larta dhe sistemit të pensioneve, pa cenuar kapitalin bazë.
- Investim tërësisht global për të shmangur inflacionin: Paratë investohen në mijëra kompani ndërkombëtare, letra me vlerë, pasuri të paluajtshme dhe infrastrukturë jashtë Norvegjisë. Kjo mbron tregun vendas nga mbinxehja dhe shpërndan rrezikun financiar.
- Kontratë sociale midis brezave: Parimi themelor fiskal garanton që pasuria e nxjerrë nga nëntoka sot t’u mbetet fëmijëve, nipërve dhe brezave që ende nuk kanë lindur.
“Fondi i naftës” është diçka më shumë se një fond gjigant investimesh. Është një kontratë e pashkruar morale dhe financiare ndërmjet brezave: nafta e nxjerrë dje po garanton mirëqenien e sotme dhe sigurinë e plotë për të nesërmen.”
Modeli që u jep mësim tregjeve globale
Sot, aksionet e fondit shtrihen në mbi 9,000 kompani në mbarë botën. Zotërimi i rreth 1.5% të të gjitha aksioneve të kuotuara në bursat globale e bën fondin norvegjez një nga lojtarët më me ndikim në kapitalizmin modern. Përmes investimeve etike dhe aplikimit të rreptë të standardeve ESG (Mjedisi, Shoqëria dhe Qeverisja), Norvegjia nuk po rrit vetëm pasurinë e saj, por po ndikon drejtpërdrejt edhe në sjelljen e korporatave ndërkombëtare.
Nga ditët e para të nxjerrjes së naftës në Detin e Veriut deri te bilanci prej 22.683 miliardë koronash në vitin 2026, historia e Fondit të naftës mbetet dëshmia më e fuqishme e asaj se si disiplina ligjore, transparenca dhe vizioni kombëtar mund ta kthejnë një burim natyror të shterueshëm në një burim të pashtershëm zhvillimi.
Burimet e të dhënave: Norges Bank Investment Management (NBIM), Ministria e Financave e Norvegjisë (Regjeringen.no) | Mekulipress